پاو

استان گلستان

موقعیت جغرافیایی

استان‌ گلستان‌ با مساحتی 22000‌ کیلومتر مربع‌ در ناحیه‌ جنوب‌ شرقی‌ دریای‌ خزر واقع‌ شده‌ است‌. براساس‌ آخرین‌ تقسیمات‌ کشوری‌ در سال 1375‌ ، شهرستان‌های‌ استان‌ گلستان‌ عبارتند از: بندر ترکمن‌، علی ‌آباد، بندر گز، کردکوی‌، گرگان‌، گنبد کاووس، آزادشهر، آق‌قلا، رامیان، .........................................

...............................

ادامه در ادامه مطلب.

استان گلستان

موقعیت جغرافیایی

استان‌ گلستان‌ با مساحتی 22000‌ کیلومتر مربع‌ در ناحیه‌ جنوب‌ شرقی‌ دریای‌ خزر واقع‌ شده‌ است‌. براساس‌ آخرین‌ تقسیمات‌ کشوری‌ در سال 1375‌ ، شهرستان‌های‌ استان‌ گلستان‌ عبارتند از: بندر ترکمن‌، علی ‌آباد، بندر گز، کردکوی‌، گرگان‌، گنبد کاووس، آزادشهر، آق‌قلا، رامیان، کلاله و مینودشت‌. شهر گرگان‌ مرکز استان‌ گلستان‌ می‌باشد.  

استان‌ گلستان در سال‌ مذکور، حدود 1426000 نفر جمعیت‌ داشته‌ است‌. که‌ از این‌ تعداد 41/29 درصد درنقاط‌ شهری‌ و 58/71 درصد در نقاط‌ روستایی‌ و عشایری‌ سکونت‌ داشته‌اند. 

استان‌ گلستان‌ از لحاظ‌ ناهمواری‌ به‌ دو قسمت‌ جلگه‌ای‌ و کوهستانی‌ تقسیم‌ می‌شود. امتداد و جهت‌ رشته‌ کوه‌های‌ البرز، مانند دیواری‌ مرتفع‌ و طولانی‌، خط‌ ساحلی‌ و جلگه‌های‌ کناره‌ای‌ دریای‌ خزر را محصور کرده‌ است‌ و شیب‌ زمین‌ از ارتفاعات‌ به‌ سوی‌ جلگه‌ و دریای‌ خزر کاهش‌ می‌یابد. در قسمت‌ جلگه‌های‌ سواحل‌ جنوبی‌ و شرقی‌ دریای‌ خزر، در اثر حرکات‌ زمین‌ ساختی‌ و بادهای‌ محلی‌، تپه‌های‌ ماسه‌ای‌ ساحلی‌ تشکیل‌ شده ‌و سد طبیعی‌ و کم‌ ارتفاعی‌ بین‌ جلگه‌ و دریا پدید آمده‌ است‌. در البرز شرقی‌، جهت‌ و امتداد رشته‌ کوه‌ها به‌ سوی ‌شمال‌ شرق‌ است‌ و به‌ تدریج‌ از ارتفاع‌ آن‌ها کاسته‌ می‌شود. رشته‌ کوه‌ جنوبی‌، آن‌ "ابر کوه‌" است‌ که‌ بلندترین‌ نقطه‌ آن‌ در "قله‌ شاوار" به 3945‌  متر می‌رسد. رشته‌ کوه‌ شمالی‌ آن‌ "شاه کوه‌" است‌ که‌ به‌ صورت‌ دیواری‌ در مقابل‌ جلگه‌ گرگان‌ قرار دارد و ارتفاع‌ آن‌ در قله‌ "پیرگرد" به‌ حدود 3204 متر می‌رسد. 

آب و هوا

استان‌ گلستان‌، با توجه‌ به‌ موقعیت‌ جغرافیایی‌، تحت‌ تأثیر عرض‌ و ارتفاع‌ جغرافیایی‌، رشته‌ کوه‌های ‌البرز، دوری‌ و نزدیکی‌ به‌ دریا، بیابان‌های‌ جنوبی‌ ترکمنستان‌، وزش‌ بادهای‌ محلی‌ و ناحیه‌ای‌ و پوشش‌ متراکم‌ جنگلی‌ قرار دارد و آب‌ و هوای‌ گوناگونی‌ دارد. شمال‌ شرقی‌ استان‌، به‌ ویژه‌ در شرق‌ دریای‌ خزر و حد فاصل ‌گرگان‌ رود تا مرز ترکمنستان‌، به‌ علت‌ دوری‌ از اثرات‌ دریای‌ خزر، کاهش‌ ارتفاعات‌ البرز شرقی‌، وسعت‌ جلگه ‌ساحلی‌ و نزدیکی‌ به‌ بیابان‌های‌ قره‌ قوم‌ و قزل‌ قوم‌ (در جمهوری‌های‌ آسیای‌ میانه‌) خشکی‌ و گرمای‌ هوا مواجه ‌است‌ و دورترها به‌ نیمه‌ خشک‌ (نیمه‌ بیابانی‌) تبدیل‌ می‌شود.  

در این‌ منطقه‌، میزان‌ بارندگی‌ سالانه‌ اندک‌ است‌ و به‌ علت‌ کاهش‌ رطوبت‌ هوا، گرمای‌ آن‌ افزایش‌ می‌یابد و اختلاف‌ شدیدی‌ بین‌ دمای‌ شب‌ و روز و دمای‌ سردترین‌ و گرم‌ترین‌ ماههای‌ سال‌ به‌ وجود می‌آید. در منطقه‌ جنوب‌ غرب‌ استان‌ به‌ علّت‌ نزدیکی‌ به‌ ارتفاعات‌، از جمله‌ در شهرهای‌ کلاله‌ و مینودشت‌، تغییرات‌ دیگری‌ در آب‌ و هوای‌ استان‌ ایجاد می‌شود و با افزایش‌ واعتدال‌ دما، شرایطی‌ مشابه‌ آب‌ و هوای‌ معتدل‌ مرطوب‌ خزری‌ پدید می‌آید.

شهرستان گرگان

گرگان، مرکز استان گلستان است. گرگان از شهرهای شمالی و دارای آب و هوای معتدل است و در حال حاضر (با احتساب جمعیت روستاهایی که به شهر پیوسته‌اند)، قریب ۲۷۰ هزار نفر جمعیت و حدود ۶۰ کیلومترمربع وسعت دارد. گرگان فعلی تا سال ۱۳۱۶ هجری شمسی به استرآباد یا استاره آباد موسوم بود. گرگان قدیم که به عربی جرجان خوانده می‌‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد امروزین قرار داشت. اقلیم منطقه بسیار متنوع است و کوه، جنگل و مرتع، جلگه و دشت، صحرا و شوره‌زار، دریا و خلیج، رودخانه و تالاب، و زمین‌ زراعی را شامل می‌شود.

تاریخ شهر گرگان و مناطق اطراف

در زبان پهلوى گرگان را ورکان (Vurkan) یا ورکانه یا وهرکانه و در زبان یونانی هیرکان یا هیرکانیا (Hyrcania) و در زبان عربی جرجان می‌گفتند. گرگان از مهم‌ترین منطقه ها، در زمینه تحقیقات و کاوش های باستان‌شناسی است. نخستین کاوش ها در حدود سال ۱۸۴۱ میلادی در زیر تپه‌ای مصنوعی در نزدیک شهر گرگان انجام شد که خزانه معروف استراباد در ان کشف گردید. کارشناسان برخی از اشیای موجود در آن خزانه را که شباهت بسیار با کشفیات تپه حصار دامغان داشته متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد و (متعلق به حدود ۵ هزار سال قبل) دانسته‌اند. در اواخر قرن نوزدهم در محلی به نام خرگوش تپه در نزدیکی گرگان امروز (در قسمت شمال شهر) نیز تحقیقاتی انجام شد. در سال ۱۹۳۱ یک گروه امریکایی از دانشگاه پنسیلوانیا به روستای معروف تورنگ‌تپه در ۲۰ کیلومتری شرق گرگان رفته و به کاوش و بررسی پرداختند و به آثاری ارزشمند از تمدن قدیم در این منطقه دست یافتند. در سال ۱۹۳۳ نیز یک گروه باستان‌شناسی سوئدی به منطقه گرگان آمدند و پس از مطالعه حوزه رودخانه قره‌سو یا سیاه آب در شمال گرگان اعلام کردند، بیش از ۳۰۰ تپه تاریخی در این منطقه وجود دارد که یکی از آن ها شاه‌تپه بزرگ یا اسلام‌تپه است که در ۱۵ کیلومتری شمال غربی گرگان قرار دارد. با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن، ایالت طبرستان جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان و استراباد از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود. عنصرالمعالی کیکاوس (از آخرین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گرانقدر قابوس ‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات گرانبها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوسنامه را، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند. در علم پزشکی نیز این منطقه سهم عمده‌ای در جهان اسلام داشته‌ به‌گونه‌ای که دو تن از معروفترین پزشکان ایران و جهان، ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل (حکیم) جرجانی صاحب دایره‌المعارف ذخیره خوارزمشاهی، از این سرزمین بوده‌اند. میرداماد و میرفندرسکی، دو فیلسوف بزرگ و فخرآفرین جهان اسلام، نیز از این منطقه برخاسته‌اند. در زمان قاجاریه ایران به ۴ ایالت و ۱۲ ولایت تقسیم شده بود و منطقه یا سرزمین استراباد یکی از آن ولایات بود که به هشت بلوک یا هفت و نیم بلوک به نامهای انزان، سدن رستاق، استراّباد، شاهکوین و ساور، دهات ملک، کتول، فندرسک و رامیان، و کوهسار، و همچنین دو طایفه بزرگ ترکمن به نام های یموت و گوکلان تقسیم شده بود. هر یک از این بلوک‌ها را یک نایب‌الحکومه زیر نظر حکمران استرآباد اداره می‌کرد.

محلات گرگان در زمان قاجاریه

شهر گرگان (استراباد) در گذشته، و در زمان قاجاریه دارای شش محله بزرگ به نام های دربنو، سرچشمه، میخچه گران، نعلبندان، سبزه‌مشهد و میدان بوده که دارای چندین محله فرعی مثل پاسرو، میرکریم، دوشنبه ای، شیرکش و ... بوده‌اند. این شش محله و محلات فرعی هنوز هم به همین نام ها وجود دارند و اکثر مساجد و تمام تکایای قدیمی و معابد و زیارتگاه ها و مکان مذهبی شهر نیز در همین محلات قرار دارند که امروز بافت قدیم و معماری سنتی و تاریخی این شهر و بخش عمده‌ای از میراث فرهنگی این دیار را تشکیل می‌دهند. متاسفانه به دلیل بی توجهی اداره کل میراث فرهنگی گلستان بخش اعظم بافت قدیم گرگان تخریب شده است. در همین چند ماه اخیر چند خانه قدیمی بالای 150 سال قدمت که در اختیار میراث فرهنگی هم بود تخریب شده است. 

پارک ملی گلستان

پارک ملی گلستان، بهشت گمشده ایران زمین، جواهر جنگل های شمال در شرقی ترین نقطه استان گلستان اکنون یک هزار و ۳۵۰ گونه گیاهی، ۳۰۲ گونه جانوری، هشت گونه ماهی و حشرات متنوع را در خود جای داده و به همین سبب هر بیننده علاقه مند بومی و غیربومی را مسحور زیبایی های نهان خود کرده است.
این پارک ملی که به جنگل گلستان نیز مشهور بوده، نام های زیادی تاکنون داشته است. منطقه حفاظت شده آلمه و ایشکی، منطقه حفاظت شده آلمه، پارک حیات وحش، پارک ملی و در آخر پارک ملی گلستان نام هایی بودند که به ترتیب از مرداد ۱۳۶۶ تا بعد از پیروزی انقلاب روی این زیستگاه گیاهی و جانوری گذاشته شده است اما این پارک با وسعت حدود ۹۲ هزار هکتار یک عنوان بین المللی نیز دارد پارک ملی گلستان؛ نام جهانی نخستین پارک ملی ایران است که در سطح دنیا موقعیت ممتازی دارد. این پارک در سال ۱۹۷۷ از سوی سازمان یونسکو به عنوان ذخیره گیاهی زیست کره مسکون نام گرفته است. پارک ملی گلستان به تنهایی حدود یک هشتم گونه های گیاهی و یک سوم گونه های پرندگان و بیش از ۵۰ درصد پستانداران ایران را در خود جای داده و دارای نمونه های بسیار منحصر به فرد از حیات طبیعی است.

از نظر اقلیمی این پارک در بخش غربی از آب وهوای نیمه مرطوب و معتدل و در بخش های جنوبی و شرقی از آب و هوای سرد، خشک و نیمه خشک با اختلاف بارندگی سالانه میان ۱۵۰ تا ۱۰۰۰ میلی متر برخوردار است. وجود مناطق جنگلی و استپی، مناطق حفاظت شده، آبشارهای زیبا و منحصر به فرد طبیعی در این منطقه، خلقت بی نظیر و بی بدیل آفریدگار توانا را به رخ هر بیننده ای می کشاند.

 در این پارک آبشارهای زیبایی وجود دارد که مسافران در کنار این آبشارها و رودخانه های آن به استراحت می پردازند. علاوه بر آبشار زیبای آق سو، آبشار جنگل گلستان با ارتفاع ۷۰ متر ۳۰ لیتر در ثانیه آبدهی دارد. در این پارک رودخانه ها و چشمه های متعددی هم هست که سبب شده گیاهان و جانوران متعدد به سبب برخورداری از منابع آبی نظیر چشمه ها، رودخانه ها، نهرها و آبشارها در آن زندگی کنند.

مهم ترین گونه های گیاهی غالب در پارک عبارتند از: راش، ملج، آزاد، بلندمازو، نارون، نمدار، افرا، انجیلی، زبان گنجشک، زرشک، اورس، کلاه میرحسن، درمنه و انواع گونه های علفی که هزاران سال است در این منطقه وجود دارند و گفته می شود، قطعه ای از جنگل های هیرکانی از بقایای دوران سوم زمین شناسی را تشکیل می دهند.

در این میان اورس ها درختانی از خانواده سرو و کاج بسیار مشهورند. بومی ها به آنها می گویند اورس یعنی درختی که ریشه اش به آب می رسد. آنها می گویند این درخت ریشه هایش را آن قدر به عمق زمین می فرستد تا ریشه هایش به کاسه های آب برسند.

به جز گیاهان، پرندگان نیز از مهم ترین گونه های حیات وحش پارک هستند. پرندگانی شامل قرقاول، کبک، تیهو، زنگوله بال، کوکر، سینه سیاه، بلدرچین، ابیا، طرلان، بالابان، انواع پرندگان نغمه خوان جنگلی و هما. همان همای سعادت که بارها در قصه ها و افسانه ها شنیده شده یکی از پرندگان خاص پارک است.

زیر بدن این پرنده پرتقالی رنگ است. پرنده ای شکاری که همیشه گمان می رود افسانه ای بیش نیست. هما، پرنده ای باشکوه و زیبا که در صخره زارهای مرتفع لانه می سازد، غذای اصلی اش مغز قلم استخوان پستانداران است. وسعت پرواز هما روزانه ۲۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر مربع و فاصله لانه هایشان از یکدیگر حدود یک کیلومتر است.

همایی که بر فراز جنگل های انبوه و دشت های سرسبز و بکر پارک پرواز می کند و از آن بالاحرکت حیوانی همچون مرال، شوکا، کل، بز، قوچ و میش، گرگ، شغال، روباه، راسو جنگلی، پلنگ، خرس قهوه ای، خارپشت، خوک وحشی و قوچ اوریال را نظاره می کند.

قوچ های بزرگی که با شاخ های کج خود بر روی کوه های سنگی می ایستند و به نشانه ای از پارک تبدیل شده اند. قوچ اوریال پارک، قدیمی ترین نژاد گوسفند وحشی و بزرگ ترین قوچ و میش ایران است. زیستگاه اصلی این قوچ هر چند ایران و افغانستان و ترکمنستان است اما پارک ملی گلستان یکی از زیستگاه های اصلی قوچ اوریال به حساب می آید.

پارک ملی گلستان با طبیعتی بکر و دست نیافتنی به تنهایی به آئینه تمام عیار نیمی از تنوع گیاهی و جانوری کشور در سطح دنیا تبدیل شده و در حال حاضر نه تنها به دلیل زیستگاه های حیات وحش اهمیت ویژه ای دارد بلکه به دلیل حفظ بخش قابل توجهی از تنوع زیستی جایگاه خود را حفظ کرده است، در این راه محیط بانان پارک که در عرق ریزان تابستان و سرمای سوزان زمستان در یک زندگی صحرایی، شبانه روز پاسداری می دهند، برای حفاظت پارک زحمت بسیار کشیده اند.

مکان‌های دیدنی

موزه گرگان

موزه گرگان در اردیبهشت ماه سال 1343 در کاخ سلطنتی واقع در پارک شهر فعلی افتتاح شد و تا سال 1358 دایر بود لکن ساختمان فعلی موزه گرگان در خیابان شهداء و جنب امامزاده عبدالله شهر گرگان قرار دارد. این موزه در سال 1355 به عنوان موزه سنگ قبر افتتاح شد و در بهمن 1367 به صورت موزه منطقه ای در آمد. موزه گرگان به سه بخش که شامل بخش های باستان شناسی، مردم شناسی و بخش سنگ مزارهایی که به دست آمده از گورستان های قدیمی منطقه می باشد، تقسیم می گردد.

پارک چنگلی ناهار خوران : این پارک قدیمی ترین تفرجگاه های استان گلستان بوده که در 4 کیلومتری جنوب شهر گرگان واقع شده است. دارای فضای جنگلی در طرفین جاده برای تفرج است. و با داشتن آب و هوای مناسب و دامنه پر شیب جنگلی مورد استفاده تفرج کنندگان داخلی و خارجی قرار می گیرد. این پارک دارای مهمانسرا های عمومی به ویژه مهمانسراها و کمپ های اقامتی زیبا است.

پارک جنگلی دلند

پارک جنگلی دلند در 11 کیلومتری غرب آزادشهر و در کنار جاده اصلی گرگان – مشهد واقع شده است. این پارک پوشیده از درختان با ارزش جنگل های شمال مانند بلوط، آزاد، افرا و انجیلی است و از امکانات تفرجگاهی مانند آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و کمپ چوبی برخوردار است.

پارک جنگلی النگ دره

این پارک در جنوب غربی شهر گرگان به فاصله 3 کیلومتری شهر واقع شده است. پارک جنگلی النگ دره در دامنه جنگل های انبوه شمالی از پوشش درختان منحصراً جنگلی برخوردار بوده و رودخانه ای از وسط آن می گذرد. 

ساحل جنوب شرقی دریای خزر

وجود خلیج گرگان با وسعت 68800 هکتار که به طول 5/6 کیلومتر از دریا منفک گردیده از مهمترین محورهای دارای قابلیت توریستی است. سواحل جنوبی و شرقی دریای خزر برخلاف سواحل شمالی آن هیچگاه دوره یخبندان ندارد، لذا پیوسته شرایط جلب توریست داشته و آماده انجام همه گونه ورزش آب است. خلیج گرگان به همراه شبه جزیره میانکاله به عنوان پناهگاه حیات وحش به علت داشتن اهمیت زیستی زیاد یکی از ذخیره گاه های زیست کره در جهان به ثبت رسیده است. جزیره آشوراده نیز یکی از مکان های مهم جلب توریست در ساحل شرقی دریای خزر است. ضمناً این جزیره یکی از مهمترین مراکز خاویار در شمال کشور می باشد.