استان مرکزی
موقعیت جغرافیایی
استان مرکزی تقریباُ در مرکز ایران قرار دارد . این استان از شمال به استان های تهران و قزوین, از غرب به استان همدان , از جنوب به استانهای لرستان و اصفهان واز شرق به استانهای تهران , قم و اصفهان محدود است . این استان با مساحتی معادل 29530 کیلومتر مربع حدود 82 / 1 درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است . بر اساس آخرین تقسیمات کشوری درسال 1375 , استان مرکزی دارای 8 شهرستان , 15 بخش , 19 شهر ، 60 دهستان و 1394 آبادی دارای سکنه و 46 آبادی خالی از سکنه است .
جغرافیای تاریخی
باستناد منابع تاریخی , استان مرکزی در هزاره اول قبل ازمیلاد جزو ایالات ماد بزرگ بود که تمام قسمت مرکزی و غربی ایران را در بر می گرفت و از کانون های قدیم استقرار در فلات ایران به شمار می رفته است . درزمان سلوکیان این منطقه , مخصوصاُ قسمت شمالی آن (دهستان خورهه) مورد توجه حکام یونانی قرار گرفت . وجود آثار باستانی باقی مانده ازاین دوران در خورهه مؤید این نظر است . در زمان خسروپرویز ـ پادشاه ساسانی ـ ایران به چهار بخش (کوست ) تقسیم شد. این چهار بخش عبارت بودن از : باختر (شمال) ، خورآبان یا خوارآسان (مشرق) , نیمروز (جنوب) و خوربران (مغرب) . این منطقه در کوست خوربران (مغرب) که به معنی محل غروب خورشید بود قرار داشت . در قرن اول اسلامی این منطقه به نام ایالت جبال یا قهستان تغییر نام داد , به طوری که جغرافیانویسان اسلامی این قرن , از آن به عنوان بخشی از بلاد پهلویان و به نام کوهستان یا قهستان (جبال ) نام برده اند. این منطقه درقرن دوم هجری همراه با همدان , ری و اصفهان به نام عراق عجم نامیده شد. در قرن چهارم هجری قمری شهرهای ایالت جبال عبارت بودند از: همدان , رودآور , خورمه (خورهه) , سهرود , ابهر , سمنان , قم , قاشان , روده , پوسته , کره , بره , گربایگان (گلپایگان) و .... در این دوره مراکز و کانونهای درجه اول شهری نیز عبارت بودند از : ساوه , تفرش , وره , ساروق و گلپایگان و شهرهای مبادلاتی درجه دوم نیز عبارت بودند از : محلات , خمین , کمیجان , میلاجرد ، خنداب , الیثار , سامان , خورهه , نیمور , نراق , دلیجان , جاسب , ماْمونیه , الویر و .... بودند . دراین مراکز غله , حبوبات , زعفران , انجیر , انار , سیب , انگور , گردو , بادام , قیسی وسایر محصولات سردرختی و باغی و خشکبار و گیاهان دارویی مانند ترنجبین در کنار محصولات صنایع دستی مانند : ظروف سفالی و مسی و پارچه و کرباس , گلیمنه , قالی و ... تولید می شد .درچند دهة اخیر با توسعه راه آهن و احداث کارخانجات مختلف , به مرور چهره منطقه عوض شد و بعد از تقسیمات جدید کشوری و ایجاد استان تهران و مرکزی , این استان به مرکزیت اراک به وجود آمد .
آب و هوا
استان مرکزی دارای آب و هوای نیمه بیابانی، معتدل کوهستانی و سرد کوهستانی است. این استان تحت تأثیر جریان فشار زیاد آسیای مرکزی، برف و سرمای زیاد، جریان فشارهای اقیانوس هند همراه با طوفانهای گرد و خاک، جریان اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه همراه با رطوبت و باران قرار دارد.
به علت تنوع آب و هوایی، میزان رطوبت هوا و باران نیز در شهرستانهای استان متفاوت است. ریزشهای جوی در مناطق کوهستانی، اغلب به صورت برف و در مناطق کم ارتفاع بیشتر به صورت باران ظاهر میشود. شمال استان در ناحیه سربند جزو کم بارانترین نواحی و ارتفاعات شازند در جنوب غرب، از پر بارانترین مناطق استان به شمار میآیند. استان مرکزی از اردیبهشت تا شهریور دمای مناسبی برای سفر و جهانگردی دارد.
صنایع دستی
در اکثر شهرستان های استان مرکزی صنایع مختلف دستی وجود دارند که عمدتاً خاص عشایر منطقه اند . عشایری که در محدوده استان زندگی می کنند بومی منطقه نیستند و اکثر آنها از نواحی دیگر به این منطقه مهاجرت کرده و سکنی گزیده اند . مهم ترین گروه های ایلی استان شامل شاهسون ها، ایل کله کویی، ایل میش مس ( مست )، ایل خلج، ایل راوه و ایل کرد (کلهر) هستند که به ویژه زنان و دختران انواع صنایع دستی را تولید می کنند.
اهم صنایع دستی استان عبارتند از:
فرش ساروق، اراک و محلات، قالیچه ساوه، گلیم و جاجیم تفرش، گیوه اراک و محصولات مسی که در شهرهای استان تولید می شود .
بناهای یادبود تاریخی :
-بازار اراک
-آتشکده آتشکوه ، محلات
-حمام چهار فصل ، اراک
-خانه امام خمینی ، خمین
-معبد خوره سلوکی ، دلیجان
-قصر سالار محتشم ، خمین
-کتیبه تیماره ، خمین
بناهای یادبود مذهبی:
-امامزاده محمد عابد ، اراک
-امامزاده صالح ابن علی ، شاه زند
-امامزاده سلطان سید عشاق ، ساوه
-مسجد میدان ( قرمز ) ، ساوه
-مسجد جامع ساوه ، ساوه
جاذبه های طبیعی :
-غار چال نخجیر ، دلیجان
- چشمه آب گرم محلات ، محلات
نظرات ()