نهضت ملى شدن نفت

مبارزات انتخاباتى دوره شانزدهم مجلس، ترور شاه در 15 بهمن 1327 و تبعید آیت ا کاشانى، قتل هژیر به دست گروه فداییان اسلام در 13 آبان 1328، موفقیت جبهه ملى در انتخاب تهران و بازگشت آیت کاشانى از تبعید، وقایعى بود که یکى پس از دیگرى موجب داغ تر شدن بحث نفت گردید.

موافقت نامه معروف به گس گلشاییان که حاصل مذاکرات دولت با شرکت نفت بود،در آخر دوره پانزدهم به مجلس داده شد، لیکن بحث و تصمیم درباره آن به مجلس شانزدهم موکول گردید. این موافقت نامه حق الامتیاز دولت را افزایش مى داد اما وافى به مقصود اصلى یعنى استیفاى حقوق ایران نبود، چه در همان ایام اصل تنصیف منافع معروف به قرارپنجاه پنجاه در ونزوئلا مورد قبول قرار گرفته بود. در خاورمیانه هم شرکت هاى آمریکایى که امتیاز نفت عربستان سعودى را داشتند، اجراى همان اصل را پذیرفتند و توافق درباره آن در 30 دسامبر سال 1950 رسماً اعلام گردید. دولت رزم آرا لایحه نفت را از مجلس پس گرفت، تا مذاکرات را با شرکت نفت ادامه دهد اما فرصت نیافت.

گلوله اى که در 16 اسفندماه 1329 از طپانچه خلیل طهماسبى خارج شد و رزم آرا را از پاى درآورد. صفحه جدیدى را در تاریخ نفت ایران رقم زد. کمیسیون خاص نفت در مجلس که ریاست آن را دکتر مصدق بر عهده داشت در 17 اسفندماه مقارن همان زمان که جنازه رزم آرا را به گورستان مى بردند پیشنهاد ملى کردن نفت را تصویب کرد و گزارش کمیسیون در 29 اسفندماه 1329 به تصویب قوه قانونگذارى نیز رسید.